Forkliftler, işletmelerde malzeme taşımadan depo düzenine kadar çok sayıda kritik görevi yerine getirir. Ancak bu güçlü makineleri kullanmak ciddi sorumluluk gerektirir. Türkiye’de 2025 itibarıyla geçerli mevzuat; hem operatörlerin hem de işverenlerin uyuması gereken önemli kurallar içeriyor.
1. Kimler Forklift Kullanabilir?
- Mesleki Eğitim Zorunluluğu: Forklift kullanacak herkesin MEB onaylı operatörlük eğitimi veya MYK (Mesleki Yeterlilik Kurumu) belgesi gibi geçerli bir mesleki eğitim sertifikasına sahip olması gerekiyor.
- Trafiğe Çıkış İçin Sürücü Belgesi: Forklift işletme sahası dışına çıkacaksa Karayolları Trafik Kanunu gereği uygun sınıf sürücü belgesi (uygulamada G sınıfı veya iş makinesi ibareli) zorunlu.
- MYK Belgesi Detayı: Özellikle liman ve ağır yük forkliftleri için MYK’nın belirlediği ulusal yeterlilikler devreye giriyor. Liman Forklift Operatörü (Seviye 3) gibi standartlar örnek gösterilebilir.
2. Operatörün Alması Gereken Eğitimler
- İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Eğitimi: İşverenler, operatörlere forkliftle güvenli çalışma kurallarını içeren temel ve periyodik İSG eğitimlerini vermek zorunda.
- Acil Durum ve İlk Yardım Bilgisi: Yangın, devrilme veya çarpma risklerine karşı acil durum planlarını ve ilk yardım farkındalığını kapsayan eğitimler önem taşıyor.
3. Forkliftlerin Periyodik Kontrolü
- Yılda En Az Bir Defa Muayene: Forkliftler ve kaldırma-iletme ekipmanları, ilgili standartlar aksi belirtmedikçe en fazla 12 ayda bir periyodik kontrole tabi tutulmalı.
- Yetkili Kontrol: Makine mühendisi, teknik öğretmen veya TÜRKAK akredite A tipi muayene kuruluşları bu kontrolleri yapabilir.
- Standartlara Uygunluk: Kontrollerde TS EN ISO 3691, TS ISO 5057 ve FEM 4.004 gibi uluslararası standartlar esas alınır.
4. İşyerinde Alınması Gereken Önlemler
- Trafik Planı: Yaya yolları ile forklift güzergâhları ayrılmalı, hız limitleri belirlenmeli, kör noktalara uyarı aynaları ve sesli/ışıklı ikazlar yerleştirilmeli.
- Kapasite Limitleri: Forklift kapasite plakasında belirtilen yük sınırları aşılmamalı; ataşman takıldığında kapasite değişiklikleri dikkate alınmalı.
- Bakım Kayıtları: Üretici talimatlarına göre düzenli bakım ve kritik parçaların (ör. çatallar) muayenesi yapılmalı.
- Kişisel Koruyucu Donanımlar: Emniyet kemeri, fosforlu yelek, çelik burunlu ayakkabı ve gerektiğinde baret gibi koruyucu ekipmanlar kullanılmalı.
5. İşverenlerin Sorumlulukları
- Operatörlerin eğitim belgelerini ve İSG kayıtlarını düzenli olarak saklamak,
- Periyodik kontrol raporlarını ıslak imzalı şekilde arşivlemek,
- Günlük operatör kontrollerini destekleyen kontrol listeleri oluşturmak,
- Depo veya saha için trafik ve güvenlik planlarını yazılı hale getirmek zorunlu.
6. 2025’te Dikkat Edilmesi Gereken Yenilikler
- MEB kurs programları ve MYK zorunluluk listeleri yıl içinde güncellenebilir. Operatör ve işverenler, son düzenlemeleri MEB ve MYK’nın resmi internet sitelerinden takip etmelidir.
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanan “Forkliftlerle Güvenli Çalışma Rehberi” uygulamada denetimlerde temel kaynak olarak kullanılıyor.
Forklift kullanımı, yalnızca ehliyet sahibi olmakla sınırlı değil; güncel mevzuata uygun mesleki eğitim, düzenli periyodik kontrol ve iş sağlığı–güvenliği tedbirleri ile desteklenmeli. İşverenler bu kurallara uyarak hem çalışan güvenliğini sağlar hem de yasal yaptırımlardan kaçınır. Operatörler ise belgelerini yenileyip periyodik eğitimlere katılarak güvenli bir çalışma ortamına katkı sunar.
İşyerinizde forklift kullanımı varsa, 2025 mevzuatına göre hazırlanmış bir kontrol listesi oluşturun ve tüm belgeleri güncel tutun. Böylece hem güvenli hem de yasalara tam uyumlu bir çalışma düzeni sağlarsınız.
